Selasa, 14 Januari 2020


Kautamaning Urip


                                  


      

          Serat Wedhatama iku karya susastra Jawagagrag anyar kang ngamot filsafat Jawa. Teks iki ditulis dening Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Arya (KGPAA) Mangkunagara IV. Tembung Serat Wedhatama dumadi saka telung wanda, yaiku: serat, wedha lan tama. Serat, tegese tulisan utawa kasusastran, wedha, tegese kawruh utawa ajaran, lan tama, dumadi saka tembung utama kang tegese apik, dhuwur utawa luhur. Dadi Serat Wedhatama duweni pangerten: siji susastra kang ngemot kawruh ajaran kautaman uga kaluhuran uripe manungsa.

         Serat Wedhatama gadhah 14 pada (Tembang Pangkur), 18 pada (Tembang Sinom), 15 pada (Tembang Pucung), 35 pada (Tembang Gambuh), lan 18 pada (Tembang Kinanthi).

Tuladha:

                                Sinom
                     Nuladha laku utama
             Tumraping wong tanah jawi
       Wong agung ing ngeksiganda
                  Panembahan senopati
                        Kepati amarsudi
             Sudaning hawa lan nepsu
                         Pinesu tapa brata
                 Tanapi ing siyang ratri
         Amamangun karyenak tyasing
                                Sesama
                             

√ Pupuh sinom ing serat wedhatama ngemot tembang cacahe 18 pada (bait). Sapada tembung sinom kiwa ikikawiwitan saka tembung 'nulada' tekan tembung 'sesama'.
√ Guru gatra yaiku wewaton cacahe larik saben sapada. Guru gatrane saben papada sinom ana 9
√ Guru lagu yaiku wewaton dhong- dhinge swara utawa sukon-wulone swara saben pungkasane gatra. Guru lagune tembang sinom yaiku a,i,a,i,i,u,a,i,a
√ Guru wilangan yaiku wewaton cacahe wanda (suku kata) saben sagatra(larik). Dadi, guru wilangane tembung sinom 8,8,8,8,7,8,7,8,12.
√ Supaya gampang dieling-eling
 Guru wilangan, gatra lan lagune tembung sinom yaiku: 8a,8i,8a,8i,7i,8u,7a,8i,12a.


Nulis cakepan tembang sinom
         Nulis tembang macapat, klebu tembang sinom iku kudu manut aturan kang gumathok. Aturan kang gumathok iku kaya kang disebutake ing duwur yaitu guru gatra, guru lagu lan guru wilangan. Supaya bisa nulis cakepan tembang macapat(sinom), wiwitana kanthi gawe ukuran bebas! Ukara bebas mau banjur dicocogake guru gatra, guru wilangan lan guru lagune. Carane nyocogake bisa kanthi ngowahi tembung-tembung utawa ngowahe papane tembung. Cara-cara iku kayata: purwakanthi swara, purwakanthi sastra,purwakanthi yogyaswara, baliswara,dasanama lan sapanunggale.






https://jv.m.wikipedia.org/wiki/Serat_W%C3%A9dhatama

https://www.google.com/amp/s/budayajawa.id/amp/serat-wedhatama-pupuh-gambuh-dan-gancaran-artinya-pada-18-pada-35/

Sumber: Gegaran Nyinau Basa Jawa 3 kelas XII SMA/SMK/MA

9 komentar: